Risk Analizi Nasıl Yapılır?
İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği maddeleriyle, 2026
Risk analizi (risk değerlendirmesi), işyerindeki tehlikelerin belirlenip her birinin olasılık ve şiddetine göre puanlandığı, en yüksekten başlayarak sıralandığı ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırıldığı yasal bir çalışmadır. Her işveren için zorunludur (6331 m.10/1) ve tehlike sınıfına göre en geç:
içinde yenilenir (Yönetmelik m.12/1). Tehlike sınıfınızı NACE kodunuzla sorgulayın.
Risk skorunu hesaplayın
Bir tehlike seçin ve puanlayın: araç 5x5 matriste olasılık × şiddet, Fine-Kinney yönteminde olasılık × frekans × şiddet çarpımını ve risk sınıfını gösterir.
Risk azaltılıncaya kadar iş başlatılmaz; kısa sürede önlem planlanır.
Ölçekler ve sınıf eşikleri yaygın uygulamadan alınmıştır; mevzuat belirli bir yöntemi zorunlu tutmaz. Puanlamayı işyerinizde risk değerlendirmesi ekibi yapar.
Risk analizi nedir?
Mevzuattaki adı risk değerlendirmesidir. Tanımı yönetmelikte şöyle yapılır:
“Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları… ifade eder.”
Yükümlülük doğrudan kanundan gelir. Risk değerlendirmesinin yapılmış olması ise işverenin işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (Yönetmelik m.5/2).
“İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.”
Risk analizini kim yapar?
Tek bir kişi değil, işverenin kurduğu bir ekip. Çalışanların görüşü de ihtiyaç duyulan her aşamada alınır (m.7/2); işveren gerektiğinde dışarıdan hizmet alabilir (m.6/2).
“Risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilir. Risk değerlendirmesi ekibi aşağıdakilerden oluşur. a) İşveren veya işveren vekili. b) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri. c) İşyerindeki çalışan temsilcileri. ç) İşyerindeki destek elemanları. d) İşyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen ve işyerinde yürütülen çalışmalar, mevcut veya muhtemel tehlike kaynakları ile riskler konusunda bilgi sahibi çalışanlar.”
Adım adım risk analizi
“Risk değerlendirmesi; tüm işyerleri için tasarım veya kuruluş aşamasından başlamak üzere tehlikeleri tanımlama, riskleri belirleme ve analiz etme, risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, dokümantasyon, yapılan çalışmaların güncellenmesi ve gerektiğinde yenileme aşamaları izlenerek gerçekleştirilir.”
- 1
Ekibi kurun
İşveren; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, destek elemanları ve işyerini bilen çalışanlardan bir ekip oluşturur (Yönetmelik m.6/1).
- 2
Bilgi toplayın
Bina ve eklentiler, yürütülen işler, iş ekipmanları, kullanılan maddeler, iş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala kayıtları, ölçüm sonuçları ve varsa önceki risk değerlendirmeleri toplanır (m.8/1).
- 3
Tehlikeleri tanımlayın
Fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal ve ergonomik tehlike kaynakları belirlenir ve kayda alınır (m.8/3).
- 4
Riskleri analiz edin
Her tehlikenin ne sıklıkla gerçekleşebileceği ve kime, ne şiddette zarar verebileceği belirlenir; seçilen yöntemle (5x5, Fine-Kinney…) puanlanır ve en yüksekten başlayarak sıralanır (m.9).
- 5
Kontrol tedbirlerine karar verin
Önce tehlikeyi ortadan kaldırmak, olmuyorsa daha az tehlikeliyle değiştirmek, sonra kaynağında mücadele; toplu korunma kişisel korunmadan önce gelir (m.10).
- 6
Dokümante edin ve imzalayın
İşyeri bilgileri, ekip, tarih ve geçerlilik tarihi, tehlikeler, riskler, yöntem, sonuçlar ve tedbirler yazılır; sayfalar numaralanıp paraflanır, son sayfa imzalanır (m.11).
- 7
Uygulayın, izleyin, yenileyin
Tedbirlerin uygulanması izlenir; değerlendirme tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 ya da 6 yılda bir ve m.12/2'deki durumlarda süre dolmadan yenilenir.
Yöntem seçimi: 5x5 matris ve Fine-Kinney
Yönetmelik bir yöntemi zorunlu tutmaz; riskler seçilen yöntemle analiz edilir ve en yüksekten başlanarak sıralanır.
“Toplanan bilgi ve veriler ışığında belirlenen riskler; işletmenin faaliyetine ilişkin özellikleri, işyerindeki tehlike veya risklerin nitelikleri ve işyerinin kısıtları gibi faktörler ya da ulusal veya uluslararası standartlar esas alınarak seçilen yöntemlerden biri veya birkaçı bir arada kullanılarak analiz edilir.”
“Analiz edilen riskler, kontrol tedbirlerine karar verilmek üzere etkilerinin büyüklüğüne ve önemlerine göre en yüksek risk seviyesine sahip olandan başlanarak sıralanır ve yazılı hale getirilir.”
5x5 risk matrisi (L tipi)
Risk skoru = olasılık × şiddet (1–25). Aşağıdaki ölçekler Türkiye'deki yaygın uygulamadır.
| Olasılık ↓ / Şiddet → | 1 Çok hafif | 2 Hafif | 3 Orta | 4 Ciddi | 5 Çok ciddi |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 Çok yüksek | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 |
| 4 Yüksek | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 |
| 3 Orta | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 |
| 2 Küçük | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
| 1 Çok küçük | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
1 önemsiz · 2–6 düşük · 8–12 orta · 15–16 yüksek · 20–25 çok yüksek (kabul edilemez).
Fine-Kinney yöntemi
Risk skoru = olasılık × frekans × şiddet. Frekans, tehlikeye maruz kalma sıklığıdır; aynı tehlike günlük yapılan bir işte yıllık bir işe göre daha yüksek puan alır.
- 0,2 — Pratik olarak imkânsız
- 0,5 — Zayıf ihtimal
- 1 — Oldukça düşük ihtimal
- 3 — Nadir fakat olabilir
- 6 — Kuvvetle muhtemel
- 10 — Çok kuvvetli ihtimal (beklenir)
- 0,5 — Çok nadir (yılda bir ya da daha az)
- 1 — Oldukça nadir (yılda birkaç kez)
- 2 — Nadir (ayda bir)
- 3 — Ara sıra (haftada bir)
- 6 — Sıklıkla (günde bir)
- 10 — Sürekli (saatte birden fazla)
- 1 — Önemsiz (ilk yardım)
- 3 — Hafif (iş günü kaybı yok)
- 7 — Ciddi (yatarak tedavi)
- 15 — Çok ciddi (uzuv kaybı, kalıcı hasar)
- 40 — Çok kötü (ölüm)
- 100 — Felaket (birden fazla ölüm)
Sınıflar: 20 ve altı önemsiz · 20–70 olası · 70–200 önemli · 200–400 esaslı · 400 üzeri tolerans gösterilemez.
Dokümanda neler olmalı?
“Risk değerlendirmesi asgarî aşağıdaki hususları kapsayacak şekilde dokümante edilir. a) İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı. b) Gerçekleştiren kişilerin isim ve unvanları ile bunlardan iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olanların Bakanlıkça verilmiş belge bilgileri. c) Gerçekleştirildiği tarih ve geçerlilik tarihi. ç) Risk değerlendirmesi işyerindeki farklı bölümler için ayrı ayrı yapılmışsa her birinin adı. d) Belirlenen tehlike kaynakları ile tehlikeler. e) Tespit edilen riskler. f) Risk analizinde kullanılan yöntem veya yöntemler. g) Tespit edilen risklerin önem ve öncelik sırasını da içeren analiz sonuçları. ğ) Düzeltici ve önleyici kontrol tedbirleri, gerçekleştirilme tarihleri ve sonrasında tespit edilen risk seviyesi.”
“Risk değerlendirmesi dokümanının sayfaları numaralandırılarak; gerçekleştiren kişiler tarafından her sayfası paraflanıp, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır.”
Ne zaman yenilenir?
“Yapılmış olan risk değerlendirmesi; tehlike sınıfına göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir.”
“Aşağıda belirtilen durumlarda… risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir. a) İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması. b) İşyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi. c) Üretim yönteminde değişiklikler olması. ç) İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi. d) Çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması. e) Çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetim sonuçlarına göre gerekli görülmesi. f) İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması.”
Sektörlere göre risk analizi örnekleri
Gerçek risk analizi dosyalarından derlenmiş örnekler; her birinde maddeler, skorlar, risk dağılımı ve önlemler var.
Tüm 139 risk analizi örneği ve panelde kendi analizinizi üretin →
Sık sorulan sorular
Risk analizi yaptırmak zorunlu mu?
Evet. 6331 sayılı Kanun m.10/1'e göre işveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Değerlendirmenin yapılmış olması, işverenin iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (Yönetmelik m.5/2).
Risk analizi kaç yılda bir yenilenir?
Tehlike sınıfına göre çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikeli işyerlerinde en geç 4, az tehlikeli işyerlerinde en geç 6 yılda bir (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.12/1). İşyerinin taşınması, teknoloji, madde veya üretim yöntemi değişikliği, iş kazası, meslek hastalığı, ramak kala olay gibi durumlarda süre dolmadan yenilenir (m.12/2).
Risk analizini kim hazırlar?
İşverenin oluşturduğu ekip: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, destek elemanları ve işyerindeki çalışmaları bilen çalışanlar (m.6/1). İşveren gerektiğinde dışarıdan hizmet alabilir (m.6/2).
Risk analizi ile risk değerlendirmesi aynı şey mi?
Günlük dilde aynı anlamda kullanılır. Mevzuattaki terim risk değerlendirmesidir; risk analizi, bu sürecin tehlikelerin puanlandığı aşamasıdır (m.4/1-f ve m.9).
Hangi yöntemi kullanmalıyım: 5x5 mi, Fine-Kinney mi?
Yönetmelik belirli bir yöntem şart koşmaz; işyerinin özelliklerine veya ulusal ya da uluslararası standartlara göre seçilen yöntemlerden biri ya da birkaçı kullanılabilir (m.9/2). 5x5 matris olasılık × şiddet ile daha basit, Fine-Kinney olasılık × frekans × şiddet ile maruziyet sıklığını da hesaba katar.
Risk değerlendirmesi dokümanında neler bulunmalı?
İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı; gerçekleştirenlerin isim, unvan ve belge bilgileri; tarih ve geçerlilik tarihi; bölümler; tehlikeler, riskler, kullanılan yöntem, öncelik sırası ve düzeltici-önleyici tedbirler (m.11/1). Sayfalar numaralanıp paraflanır, son sayfa imzalanır (m.11/2).
Kaynaklar
- İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29/12/2012 – 28512)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG 30/6/2012 – 28339)
Bu sayfadaki bilgiler yürürlükteki mevzuattan derlenmiştir ve bilgilendirme amaçlıdır. Nihai sorumluluk işverendedir; işyerinize özgü değerlendirme için görevlendirdiğiniz iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimine danışın.