Makine Bakım, Onarım ve Kurulum İSG Rehberi
Bakım işleri, üretimin durduğu ve koruyucuların söküldüğü anlarda yapıldığı için normal çalışmadan daha risklidir. Kazaların önemli bir bölümü, bakım sırasında makinenin beklenmedik biçimde enerjilenmesinden kaynaklanır. Bu alanda kilitleme-etiketleme (LOTO) disiplini, risk değerlendirmesinin en kritik çıktısıdır.
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum sektöründe tehlike sınıfı dağılımı
Resmî tehlike sınıfları listesinde endüstriyel bakım, mekanik tesisat ve ekipman kurulumu kapsamında 56 faaliyet kodu yer alıyor. Bu kodların sınıflara dağılımı aşağıdaki gibi:
Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği EK-1 (NACE Rev.2.1 Ver.3). Sektör adı tek başına tehlike sınıfı belirlemez; sınıf işyerinin kendi NACE koduna göre saptanır.
Bu sektördeki faaliyet kodları ve sınıfları
- 33.11.11Nükleer reaktörlerin onarım ve bakımıÇok Tehlikeli
- 33.13.02Işınlama, elektromedikal ve elektroterapi ekipmanlarının onarım ve bakımıÇok Tehlikeli
- 33.15.00Sivil gemilerin ve teknelerin onarım ve bakımı (yüzen yapılar, sandal, kayık, vb. bakım ve onarımı ile bunların kalafatlanması dahil)Çok Tehlikeli
- 33.18.01Askeri kara savaş araçlarının onarım ve bakımıÇok Tehlikeli
- 33.11.01Metal boru ve boru hatları ile pompa istasyonlarının onarım ve bakımıTehlikeli
- 33.11.02Ateşli silahların ve savaş gereçlerinin onarım ve bakımı (spor ve eğlence amaçlı silahların onarımı dahil)Tehlikeli
- 33.11.03Buhar kazanları veya buhar jeneratörlerinin onarım ve bakımıTehlikeli
- 33.11.04Merkezi ısıtma sıcak su kazanları (boyler) ve radyatörlerin onarım ve bakımıTehlikeli
- 33.12.07Tartı aletlerinin onarım ve bakımıAz Tehlikeli
- 33.12.18Büro ve muhasebe makinelerinin onarım ve bakımı (daktilo, yazar kasa, fotokopi makineleri, hesap makineleri, vb.)Az Tehlikeli
- 33.12.21Sıvılar için filtreleme ya da temizleme makineleri ve aparatlarının onarım ve bakımıAz Tehlikeli
- 33.13.01Ölçme, test ve seyrüsefer alet ve cihazlarının onarım ve bakımıAz Tehlikeli
Kendi kodunuzu tehlike sınıfı sorgulama sayfasından arayabilirsiniz.
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum alanında tipik tehlikeler
Beklenmeyen enerjilenme
Bakım sırasında makinenin çalışması; LOTO uygulanmaması.
Koruyucusuz makineye erişim
Bakım için sökülen koruyucuların takılmadan işe dönülmesi.
Yüksekte ve dar alanda çalışma
Çatı, platform, kanal ve tank içi müdahale.
Basınçlı sistem
Hidrolik, pnömatik ve buhar hattında ani boşalma.
Kaldırma ve taşıma
Ağır parça sökümünde ezilme ve devrilme.
Sıcak işlem
Kaynak ve kesme sırasında yangın; yanıcı ortamda çalışma izni.
Tehlike sınıfına göre yükümlülükler
| Yükümlülük | Az Tehlikeli | Tehlikeli | Çok Tehlikeli |
|---|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi yenileme | 6 yılda bir | 4 yılda bir | 2 yılda bir |
| Temel İSG eğitimi | 8 ders saati | 12 ders saati | 16 ders saati |
| Eğitim tekrarı | 3 yılda bir | 2 yılda bir | 1 yılda bir |
İşe başlama eğitimi
Çırak ve stajyerler dâhil TÜM çalışanlar, fiilen çalışmaya başlamadan önce en az 2 saatlik işe başlama eğitimi alır. Bu eğitim uygulamalı ve yüz yüze verilir; süresi temel eğitim süresinden sayılmaz ve tutanakla özlük dosyasında saklanır.
Dayanak: Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik — Madde 7
Temel eğitimin tamamlanma süresi
Temel eğitim, çalışanın işe başlamasından itibaren her hâlükârda 3 aydan geç olmamak üzere tamamlanır.
Dayanak: Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik — Madde 8
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum için hazır risk analizi örnekleri
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum işletmeniz için risk analizi
Hazır şablonlar her işyerine birebir uymaz. Codernity İSG Asistanı ile saha fotoğrafı yükleyerek veya konu yazarak işyerinize özel risk denetimi raporunu saniyeler içinde üretin; personel ve evrak takibini de aynı panelden yönetin. Başlangıç paketi ücretsiz.
İSG Asistanı'nı inceleyinSık sorulan sorular
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum sektörü hangi tehlike sınıfına girer?
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum alanında 56 NACE faaliyet kodu bulunur; bunların 5'i çok tehlikeli, 43'i tehlikeli ve 8'i az tehlikeli sınıftadır. Ağırlıklı sınıf Tehlikeli'dir. Tek bir sektör adı tehlike sınıfı belirlemez; sınıf, işyerinin kendi NACE koduna göre saptanır.
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum işletmesinde risk analizi kaç yılda bir yenilenir?
Süre tehlike sınıfına bağlıdır: çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir (İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 12). İş kazası, ramak kala olay veya işyerinde değişiklik hâlinde süre beklenmez.
Makine Bakım, Onarım ve Kurulum sektöründe en sık karşılaşılan tehlikeler nelerdir?
Beklenmeyen enerjilenme, Koruyucusuz makineye erişim, Yüksekte ve dar alanda çalışma, Basınçlı sistem, Kaldırma ve taşıma, Sıcak işlem. Bu başlıklar işyerinize özgü risk değerlendirmesinde birebir değerlendirilmelidir.
Küçük bir işletmeyim, yine de risk analizi yaptırmak zorunda mıyım?
Evet. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki bütün işyerleri için risk değerlendirmesi zorunludur; çalışan sayısı ve tehlike sınıfı yalnızca sürelerle ilgilidir, muafiyet sağlamaz.
Diğer sektörler
Kaynaklar
- İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği — NACE Rev.2.1 Ver.3 (Değişik:RG-13/3/2025-32840)
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — Mevzuat No 16925
- Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik — RG 2/4/2026 – 33212 (Mevzuat No 45087)
Bu sayfadaki bilgiler yürürlükteki mevzuattan derlenmiştir ve bilgilendirme amaçlıdır. Nihai sorumluluk işverendedir; işyerinize özgü değerlendirme için görevlendirdiğiniz iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimine danışın.